Amaç: Dil bozukluğu olan çocukların, öyküleme becerilerinin tipik gelişim gösteren akranlarına kıyasla daha yavaş gelişim gösterebileceği, öykülerinde öykü yapısını oluşturan bileşenlerin eksik olabileceği, nedensel-zamansal bağlantıları kurmakta zorlanabilecekleri, öykü içeriğinin yetersiz olabileceği bilinmektedir. Bu nedenle, dil bozukluğu olan çocuklara uygulanan dil müdahalelerinde erken dönemden itibaren anlatı becerilerinin desteklenmesi oldukça önemlidir. Bu geleneksel derleme çalışmasında amaç, dil bozukluğu olan çocuklarda anlatı müdahalesine ilişkin ulusal ve uluslararası güncel klinik uygulamaları içeren alanyazını gözden geçirmektir. Aynı zamanda mevcut derlemede, dil bozukluğu olan çocuklarda uluslararası alanyazında sıklıkla tercih edilen anlatı müdahale yaklaşımlarına ilişkin farkındalığın arttırılması amaçlanmaktadır.
Yöntem: Çalışmada geleneksel derleme yöntemi kullanılmıştır. Alanyazın taraması ASHA, ResearchGate, YÖK Akademik, Anadolu Üniversitesi Kütüphanesi, Google Scholar, PubMed ve Scopus veri tabanları ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya 2012-2025 yılları arasında yayınlanan anlatı müdahalesi yaklaşımlarına ilişkin araştırmalar dahil edilmiştir. Araştırmalardan elde edilen bulgular derlenerek anlatı müdahalesine ilişkin terapi yaklaşımlarının neler oldukları; terapi yaklaşımlarının ne kadar sürede, sıklıkta ve yoğunlukta uygulandıkları; hangi bozukluk grubu için hangi yaklaşımların uygun oldukları; uygulanan terapi yaklaşımlarının etkililikleri ve elde edilen iletişimsel kazanımlar gibi konularda bilgilere yer verilmiştir.
Bulgular: Çalışma kapsamında ele alınan anlatı müdahale yaklaşımlarının okul öncesi dönem çocuklarının dil bileşenleri ve anlatı becerilerinin gelişimine; okul dönemi çocuklarının ise hem sözel hem de yazılı dil becerilerine önemli katkılar sağladığı görülmüştür. Anlatı müdahalesi amacıyla geliştirilen terapi yaklaşımlarının çocukluk çağı dil bozukluklarına sahip çocuklarda dilsel becerileri desteklemesinin yanında okuryazarlık becerilerinin gelişimine de katkıda bulunduğu yürütülen etkililik çalışmaları ile ortaya konmuştur. Bununla birlikte, alanyazındaki anlatı müdahalesine yönelik mevcut etkililik araştırmalarının uluslararası boyutta olduğu, ülkemizde henüz konuyla ilgili bir araştırma yürütülmediği dikkati çekmiştir.
Sonuç: Bu derleme çalışmasının çocukluk çağı dil bozukluğu olan çocuklarla çalışan dil ve konuşma terapistlerine rehberlik etmesi bağlamında dil ve konuşma terapisi alanı için önemli olduğu düşünülmektedir. Aynı zamanda, bu derleme çalışmasının konuya dair yürütülecek ileriki araştırmalarda da kaynak olarak kullanılabileceği öngörülmektedir.
anlatı, anlatı müdahalesi, çocukluk çağı dil bozuklukları, derleme, dil ve konuşma terapisi
American Speech-Language-Hearing Association. (1993). Definitions of communication disorders and variations [Relevant Paper] https://www.asha.org/policy/rp1993-00208/ Erişim Tarihi: 17.02.2024.
Applebee, N. A. (1978). The child’s concept of a story. Chicago: University of Chicago Press.
Baixauli, I., Colomer, C., Roselló, B., & Miranda, A. (2016). Narratives of children with high-functioning autism spectrum disorder: A meta-analysis. Research in Developmental Disabilities, 59, 234–254. https://doi.org/10.1016/j.ridd.2016.09.007
Bishop, D. V., Snowling, M. J., Thompson, P. A., Greenhalgh, T., & Catalise Consortium. (2016). CATALISE: A multinational and multidisciplinary Delphi consensus study. Identifying language impairments in children. PLOS one, 11(7), e0158753.
Bishop, D. V. M. (2004). Expression, reception and recall of narrative instrument. Harcourt Assessment.
Boudreau D. (2008) Narrative abilities: advances in research and implications for clinical practice. Topics in Language Disorders, 28, 99–114.
Bunning, K., Gooch, L., & Johnson, M. (2016). Developing the personal narratives of children with complex communication needs associated with intellectual disabilities: What is the potential of Storysharing(®). Journal of Applied Research in Intellectual Disability, 30, 743–756. https://doi.org/10.1111/jar.12268
Cleave, P. L., Becker, S. D., Curran, M. K., Van Horne, A. J. O., & Fey, M. E. (2015). The efficacy of recasts in language inter- vention: A systematic review and meta-analysis. American Journal of Speech-Language Pathology, 24(2), 237–255. https://doi.org/10.1044/2015_AJSLP-14-0105
Dodwell, K., & Bavin, E. L. (2008). Children with specific language impairment: An investigation of their narratives and memory. International Journal of Language & Communication Disorders, 43(2), 201-218. https://doi.org/10.1080/13682820701366147
Fey, M. E., Catts, H. W., Proctor-Williams, K., Tomblin, J. B., & Zhang, X. (2004). Oral and written story composition skills of children with language impairment. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 47(6), 1301-1318. https://doi.org/10.1044/1092-4388(2004/098)
Gagarina, N., Klop, D., Kunnari, S., Tantele, K., V.limaa, T., IBalčiūnienė, I., Bohnacker, U., and Walters, J. (2012). MAIN: Multilingual Assessment Instrument for Narratives, ZASPİL, Nr. 56.
Gillam, R. B., & Pearson, N. A. (2004). TNL: Test of narrative language. Austin, TX: Pro-ed.
Gillam, S. L., Olszewski, A., Squires, K., Wolfe, K., Slocum, T., & Gillam, R. B. (2018). Improving narrative production in children with language disorders: An early-stage efficacy study of a narrative intervention program. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 49(2), 197–212. https://doi.org/10. 1044/2017_LSHSS-17-0047
Gillam, R. B., & Johnston, J. R. (1992). Spoken and written lan- guage relationships in language/learning-impaired and normally achieving school-age children. Journal of Speech and Hearing Research, 35(6), 1303–1315. https://doi.org/10.1044/jshr.3506.1303
Gillam, R. B., & Ukrainetz, T. A. (2006). Language intervention through literature-based units. In T. A. Ukrainetz (Ed.), Contextualized language intervention. Thinking Publications.
Gillam, S. L., Gillam, R. B., & Laing, C. (2012). SKILL: Supporting Knowledge in Language and Literacy (2nd ed.). Utah State University.
Gillam, S. L., & Gillam, R. B. (2016). Narrative discourse inter- vention for school-aged children with language impairment: Supporting Knowledge in Language and Literacy. Topics in Language Disorders, 36(1), 20–34. https://doi.org/10.1097/ TLD.0000000000000081
Gillam, S. L., Hartzheim, D., Studenka, B., Simonsmeier, V., & Gillam, R. (2015). Narrative intervention for children with au- tism spectrum disorder (ASD). Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 58(3), 920–933. https://doi.org/10.1044/ 2015_JSLHR-L-14-0295
Gillam, S. L., Olszewski, A., Fargo, J., & Gillam, R. (2014). Classroom-based narrative and vocabulary instruction: Results of an early-stage, nonrandomized comparison study. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 45(3), 204–219. https:// doi.org/10.1044/2014_LSHSS-13-0008.
Gillam, S. L., Olszewski, A., Squires, K., Wolfe, K., Slocum, T., & Gillam, R. B. (2018). Improving narrative production in children with language disorders: An early-stage efficacy study of a narrative intervention program. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 49(2), 197–212. https://doi.org/10. 1044/2017_LSHSS-17-0047
Glasgow, C., & Cowley, J. (1994). Renfrew Bus Story Test-North American Edition. Centreville, DE: Centreville School.
Greenwood, C. R., Delquadri, J. C., & Hall, R. V. (1984). Oppor- tunities to respond and student academic achievement. In W. L. Heward, T. E. Heron, D. S. Hill, & J. Trap-Porter (Eds.), Focus on behavior analysis in education. Merrill Publishing Company.
Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of Educational Research, 77(1), 81–112.
John, S. C. F. (2001). Story retelling and attention deficit hyperactivity disorder. Retrieved from https://tspace.library.utoronto.ca/bitstream/1807/16510/1/MQ63061.pdf.
Jones, S. T. (2015). Story generation in five school-aged children with language impairment. All Theses and Dissertations, 6143.
Justice, E. C., Swanson, L. A., & Buehler, V. (2008). Use of narrative-based language intervention with children who have cochlear implants. Topics in Language Disorders, 28(2), 149–161. https://doi.org/10.1097/01.TLD.0000318935.54548.36
Ibnata, A., Gunawan, G., & Pratomo, H. T. A. (2025). Effectiveness of Story Grammar Markers in Enchancing Auditory Memory Children with Learning Disorders in Surakarta. Journal Penelitian Inovatif, 5(1), 363-370.
Karaçam, Z. (2013). Sistematik derleme metodolojisi: Sistematik derleme hazırlamak için bir rehber. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 6(1), 26-33.
Labov, W. & Waletzky, J. (1967) Narrative Analysis: Oral Version of Personal Experience, Journal of Narrative and Life History, 7, 3-38.
LaFrance, D. L., & Tarbox, J. (2020). The importance of multiple exemplar instruction in the establishment of novel verbal behavior. Journal of Applied Behavior Analysis, 53(1), 10–24. https://doi.org/10.1002/jaba.611
Mandler, J. M. (1987). On the psychological reality of story structure. Discourse Processes 10, 1-29.
Maviş, İ., Tunçer, M. ve Selvi-Balo, S. (2020). The adaptation of MAIN to Turkish. ZAS Papers in Linguistics 64, 249-256.
Mayer, M. (1969). Frog where are you? Dial books for young readers. A Division of Penguin Putnam Inc.
Miller, R. D., Correa, V. I., & Katsiyannis, A. (2018). Effects of a story grammar intervention with repeated retells for English learners with language impairments. Communication Disorders Quarterly, 40(1), 15–27. https://doi.org/10.1177/1525740117751897
Moreau, M., & Fidrych, H. (1994). How to use the Story Grammar Marker: A guide for improving speaking, reading and writing within your existing program. MindWing Concepts, Inc.
Moreau, M., & Fidrych, H. (2008). The Story Grammar Marker teachers manual. MindWing Concepts, Inc.
Paul, R. (2001). Language Disorders from Infancy Through Adolescenes. Assessment and Intervention (2nd ed). St Louis,MO: Mosby.
Paul, R., Norbury, C. F., Gosse C. (2018). Language disorders from infancy through adolescence. (5. Basım). St Louis, MI: Elsevier Health Sciences.
Petersen, D. B., Thompsen, B., Guiberson, M., & Spencer, T. D. (2016). Cross-linguistic interactions from second language to first language as the result of individualized narrative language intervention with children with and without language impairment. Applied Psycholinguistics, 37(3), 703–724. doi:10.1017/S0142716415000211
Petersen, D. B., Staskowski, M., Foster, M., Douglas, K., Konishi-Therkildsen, A., & Spencer, T. D. (2024). Explicit and systematic narrative language instruction to improve language comprehension: a three-arm randomized controlled trial. Reading and Writing, 1-31. https://doi.org/10.1007/s11145-024-10590-z
Pico, D. L., Hessling Prahl, A., Biel, C. H., Peterson, A. K., Biel, E. J., Woods, C., & Contesse, V. A. (2021). Interventions designed to improve narrative language in school-age children: A systematic review with meta-analyses. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 52(4), 1109-1126. https://doi.org/10.1044/2021_LSHSS-20-00160
Reich, H. H., & Roth, H.-J. (2004). Hamburger Verfahren zur Analyse des Sprachstands Fünfj.hriger - HAVAS 5.
Reilly, J., Losh, M., Bellugi, U., & Wulfeck, B. (2004). “Frog, where are you?” Narratives in children with specific language impairment, early focal brain injury, and Williams syndrome. Brain and language, 88(2), 229-247. https://doi.org/10.1016/S0093-934X(03)00101-9
Schneider, P., Hayward, D., & Dubé, R. V. (2006). Storytelling from pictures using the Edmonton narrative norms instrument. Journal of speech language pathology and audiology, 30(4), 224.
Schneider, P., Dub., R. V., & Hayward, D. (2005). The Edmonton Narrative Norms Instrument. Publication: http://www.rehabresearch.ualberta.ca/enni.
Schoenbrodt, L., Kerins, M., & Gesell, J. (2003). Using narrative language intervention as a tool to increase communicative competence in Spanish-speaking children. Language Culture and Curriculum, 16(1), 48–59. https://doi.org/10.1080/07908310308666656
Segal, A., & Pesco, D. (2015). Narrative skills of youth with down syndrome: A comprehensive literature review. Journal of Developmental and Physical Disabilities. 27,721–743.
Spencer, T. D., & Petersen, D. B. (2020). Narrative intervention: Principles to practice. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 51(4), 1081–1096. https://doi.org/10.1044/2020_LSHSS- 20-00015.
Spencer, T. D., & Petersen, D. B. (2012). Story Champs: A multitiered language intervention program. Language Dynamics Group.
Spencer, T. D., Kajian, M., Petersen, D. B., & Bilyk, N. (2013). Effects of an individualized narrative intervention on children’s storytelling and comprehension skills. Journal of Early Intervention, 35(3), 243–269.
Spencer, T. D., Petersen, D. B., & Adams, J. L. (2015). Tier 2 language intervention for diverse preschoolers: An early-stage randomized control group study following an analysis of response to intervention. American Journal of Speech-Language Pathology, 24(4), 619–636. https://doi.org/10.1044/2015_AJSLP-14-0101
Spencer, T. D., Petersen, D. B., Restrepo, M. A., Thompson, M., & Gutierrez Arvizu, M. N. (2019). The effect of Spanish and English narrative intervention on the language skills of young dual language learners. Topics in Early Childhood Special Education, 38(4), 204–219. https://doi.org/10.1177/0271121418779439
Stadler, M., A., & Ward, C., G. (2005). Supporting the narrative development of young children. Early Childhood Education Journal, 33(2), 73-80. https://doi.org/10.1007/s10643-005-0024-4
Stein, N. L., & Glenn, C. G. (1979). An analysis of story comprehension in elementary school children. In R. O. Freedle (Ed.), Discourse processing: Multidisciplinary perspectives (pp. 53–120). Norwood, NJ: Ablex.
Strong, C. J. (1998). The strong narrative assessment procedure. Eau Claire, WI: Thinking Publications.
Weddle, S. A., Spencer, T. D., Kajian, M., & Petersen, D. B. (2016). An examination of a multitiered system of language support for culturally and linguistically diverse preschoolers: Implications for early and accurate identification. School Psychology Review, 45(1), 109-132.
Westby, C. E. (1994). The effects of culture on genre, structure, and style of oral and written texts. In G. P. Wallach & K. G. Butler (Eds.), Language learning disabilities in school-age children and adolescents: Some principles and applications. ON: Maxwell Macmillan Canada.
Wetherell, D., Botting, N., & Conti-Ramsden, G. (2007). Narrative in adolescent specific language impairment (SLI): A comparison with peers across two different narrative genres. International Journal of Language & Communication Disorders, 42(5), 583–605. https://doi.org/ 10.1080/13682820601056228.