Amaç: Bu araştırma rehberlik ve araştırma merkezinde çalışan personellerin dil ve konuşma bozukluğu yaşayan bireylerin eğitsel değerlendirme ve tanılama süreçlerine ilişkin görüşlerini incelemeyi amaçlamaktadır.
Yöntem: Bu araştırmada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş ve fenomenoloji deseni tercih edilmiştir. Bu çalışmada rehberlik ve araştırma merkezlerinde görev yapan 12 katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Yarı yapılandırılmış görüşmeler çevrimiçi olarak gerçekleştirilmiştir. Veriler içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Görüşmeler sonucunda elde edilen veriler MaxQDA Analytics PRO 2024 yazılımına aktarılmış ve analiz süreci bu program aracılığıyla sistematik biçimde gerçekleştirilmiştir.
Bulgular: Veri analizleri sonucunda beş ana tema ortaya çıkmıştır: “Süreçteki Kritik Aşamalar”, “Karşılaşılan Zorluklar”, “Ölçme Araçları ve Teknoloji Kullanımı”, “Çalışanlara Yönelik Algılar” ve “Zorluklara Yönelik Çözüm Önerileri”. Katılımcılar için en kritik aşama, hastane raporunun ardından yapılan eğitsel değerlendirme ve tanılama sürecidir. En önemli zorluğun ise kurumlarda dil ve konuşma terapisti eksikliği olduğu vurgulanmıştır. Ayrıca ölçme araçlarının çeşitliliğinin azlığı ve teknolojinin yeterince kullanılmaması dile getirilmiştir. Çözüm önerileri arasında kurumlara dil ve konuşma terapisti istihdam edilmesi önerisi öncelikli olarak ortaya çıkmıştır.
Sonuç: Dil ve konuşma bozukluklarının eğitsel değerlendirme ve tanılama süreçlerinin daha etkili yürütülebilmesi için rehberlik ve araştırma merkezlerine dil ve konuşma terapistlerinin istihdamı büyük önem taşımaktadır. Eğitsel değerlendirme ve tanılama sürecinin farklı disiplinlerden uzmanların ortak değerlendirme yapmasının daha nitelikli sonuçlar vereceği düşünülmektedir. Rehberlik ve araştırma merkezinde bulunan personelin dil ve konuşma bozukluklarına ilişkin bilgi düzeyini artırması amacıyla hizmet içi eğitim programlarına ihtiyaç duyulmaktadır.
rehberlik ve araştırma merkezi, dil ve konuşma bozukluğu, eğitsel değerlendirme, tanılama
Arivett, D. L., Rust, J. O., Brissie, J. S., & Dansby, V. S. (2007). Special education teachers’ perceptions of school psychologists in the context of individualized education program meetings. Education, 127(3), 378–388.
Aslan, S., & Bal, E. (2014). Rehberlik ve araştırma merkezlerinin örgütsel analizi. Eğitim ve Bilim, 39(173), 313-324. https://doi.org/10.15390/EB.2014.1652
Ataman, A. (2009). Özel gereksinimli çocuklar ve özel eğitime giriş. Gündüz Eğitim ve Yayıncılık.
Baş, N. (2023). İşitme kayıplı çocuk ve ailesine rehberlik ve araştırma merkezinde sunulan hizmetlerin incelenmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.
Bengisoy, A., & Özdemir, M. B. (2019). Psikolojik danışman/rehber öğretmenlerin bakış açısıyla psikolojik danışma ve rehberlik alanının sorunları. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, 1(3), 189–193. https://doi.org/10.35365/ctjpp.19.1.24
Blankenship, T., Boon, R. T., & Fore, C. (2007). Inclusion and placement decisions for students with special needs: A historical analysis of relevant statutory and case law. Electronic Journal for Inclusive Education, 2(1), 1–10. https://corescholar.libraries.wright.edu/ejie/vol2/iss1/2/
Bozkurt, S. S. (2017). Özel eğitimde dijital destek: Yardımcı teknolojiler. Açıköğretim Uygulamaları ve Araştırmaları Dergisi, 3(2), 37-60.
Çağlayan, E. (2022). Rehberlik ve araştırma merkezi personelinin otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin eğitsel tanılama ve yönlendirme süreçlerine ilişkin görüşleri (Yüksek lisans tezi, Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü). Edirne.
Çakmak, Z. (2017). Rehberlik ve araştırma merkezi personelinin öğrenme güçlüğü olan bireylerin değerlendirilme süreçlerine ilişkin görüşleri (Yüksek lisans tezi, Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü). Eskişehir.
Çay, E., Sivrikaya, T., & Eldeniz Çetin, M. (2022). Rehberlik araştırma merkezlerinde eğitsel değerlendirme yapan personelin çoklu yetersizliği olan bireyleri değerlendirme süreçlerine ilişkin görüşleri. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 1047-1067. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1108291
Çuhadar, S. (2017). Sınıf öğretmenlerinin eğitsel değerlendirme sürecine ilişkin görüşleri. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 526–549. https://doi.org/10.24315/trkefd.307946
Doğan, O., Yardımcı, H., Tanrıverdi, R., & Yardımcı, S. (2022). Rehberlik ve araştırma merkezlerinde sunulan özel eğitim hizmetlerine yönelik yönetici ve öğretmen görüşleri. Social Sciences Studies Journal, 8(106), 3161–3178. https://doi.org/10.29228/sssj.64956
Fiscus, E. D., & Mandell, G. J. (2002). Bireyselleştirilmiş eğitim programlarının geliştirilmesi: BEP (G. Akçamete, H. G. Şenel & E. Tekin, Çev.). Seçkin Dağıtım.
Flanagan, D. P., Alfonso, V. C., & Ortiz, S. O. (2013). Essentials of cross-battery assessment (3rd ed.). Wiley. https://doi.org/10.1037/e723842011-001
Glascoe, F. P., & Sturner, R. (2000). Surveillance and screening. In J. Law, A. Parkinson, & R. Tamhne (Eds.), Communication difficulties in children (pp. 47–67). Radcliffe Medical Press.
Glogowska, M., & Campbell, R. (2000). Investigating parental views of involvement in pre-school speech and language therapy. International Journal of Language and Communication Disorders, 35(3), 391–405. https://doi.org/10.1080/136828200410654
Göksoy, S., & Öksüz, K. (2019). Eğitsel tanılama sürecinde rehberlik ve araştırma merkezinde çalışan öğretmenlerin yaşadıkları sorunlar ve çözüm önerileri. Diyalektolog: Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 20, 65–78. https://doi.org/10.22464/diyalektolog.282
Halmatov, S., & Gülbahçe, A. (2020). Türkiye’de psikolojik danışma ve rehberliğin gelişim süreci. Pegem Akademi Yayıncılık. https://doi.org/10.14527/9786257052009
Işıkdoğan-Uğurlu, N., & Kayhan, N. (2018). Sınıf öğretmenlerinin özel gereksinimli öğrencilerin eğitsel değerlendirme süreçlerine yönelik görüşlerinin incelenmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(29), 626–669. https://doi.org/10.14520/adyusbd.398385
Işıtan, S., & Turan, F. (2014). Çocuklarda dil gelişiminin değerlendirilmesinde bir anlatı analizi yaklaşımı olarak: Öykü anlatımı. Educational Sciences and Practice, 13(26), 105–124.
Jimenez, B. A., Mims, P. J., & Browder, D. M. (2012). Data-based decisions: Guidelines for teachers of students with severe intellectual and developmental disabilities. Education and Training in Autism and Developmental Disabilities, 47(4), 407-413. https://doi.org/10.1177/215416471204700403
Kamens, M. W. (2004). Learning to write IEPs: A personalized, reflective approach for preservice teachers. Intervention in School and Clinic, 40(2), 76-80. https://doi.org/10.1177/10534512040400020201
Kanniappan, V., Smith, J., & Lee, R. (2025). A protocol to study the effect of targeted parental education intervention to identify early childhood development disorder – multisite interventional study. Archives of Public Health, 83, 1495. https://doi.org/10.1186/s13690-024-01495-y
Karasolak, K., Tanrıseven, İ., & Konokman, G. Y. (2012). Öğretmenlerin hizmetiçi eğitim etkinliklerine ilişkin tutumlarının belirlenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 21(3), 997–1010.
Karataş, Z. (2017). Sosyal bilim araştırmalarında paradigma değişimi: Nitel yaklaşımın yükselişi. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 1(1), 68-86.
Kırbıyık, M. E. (2011). Özel eğitim değerlendirme kurulunda görevli rehber öğretmenlerin eğitsel değerlendirme ve tanılama sürecine ilişkin görüşleri (Yüksek lisans tezi, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü). Uşak.
Kocaoğlu, A., & Güner, N. (2024). Suriyeli özel gereksinimli göçmen öğrencilerin eğitsel değerlendirme ve tanılama sürecinin sınıf öğretmeni ve Rehberlik ve Araştırma Merkezi personeli görüşleri doğrultusunda incelenmesi. Harran Maarif Dergisi, 9(2), 194-237. https://doi.org/10.22596/hej.1488335
Küçükgöz, M. (2024). Kapsayıcı eğitim; sığınmacı özel gereksinimli öğrencilere yönelik özel eğitim öğretmenlerinin görüşlerinin değerlendirilmesi. Turkish Special Education Journal: International, 6(1), 49–65. https://doi.org/10.69485/tseji.1418508
Millî Eğitim Bakanlığı. (2018). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği. http://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2018_07/09101900_ozel_egitim_hizmetleri_yonetmeligi_07072018.pdf
OECD. (2024). Education at a Glance 2024: OECD Indicators. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/c00cad36-en
Özak, H., Vural, M., & Avcıoğlu, H. (2008). Rehberlik araştırma merkezi müdürlerinin gönderme, tanılama, yerleştirme, izleme ve değerlendirmeye ilişkin görüş ve önerileri. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 189-206.
Perreaton, H., Creed, C., & Robinson, B. (2001). Teacher education through distance learning: Technology-curriculum-cost-evaluation. UNESCO Publishing.
Popper, K. R., & Eccles, J. C. (1977). The self and its brain: An argument for interactionism. Springer-Verlag. https://doi.org/10.2307/2025979
Schalock, R. L., Borthwick-Duffy, S. A., Bradley, V. J., Buntinx, W. H., Coulter, D. L., Craig, E. M., Gomez, S. C., Lachapelle, Y., Luckasson, R., Reeve, A., Shogren, K. A., Snell, M. E., Spreat, S., Tassé, M. J., Thompson, J. R., Verdugo-Alonso, M. A., Wehmeyer, M. L., & Yeager, M. H. (2010). Intellectual disability: Definition, classification, and systems of supports (11th ed.). American Association on Intellectual and Developmental Disabilities.
Selimoğlu, Ö. G., Özdemir, S., Töret, G., & Özkubat, U. (2013). Otizmli çocuğa sahip ebeveynlerin otizm tanılama sürecinde ve tanı sonrasında yaşadıkları deneyimlere ilişkin görüşlerin incelenmesi. International Journal of Early Childhood Special Education, 5(2), 129–161. https://doi.org/10.20489/intjecse.107930
Şafak, P., Demiryürek, P., & Yılmaz, H. C. (2018). Çok duyulu öykülerin ağır ve çoklu yetersizliği olan görmeyen öğrencilerin dinlediğini anlamalarına etkisi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 19(1), 129–153. https://doi.org/10.21565/ozelegitimdergisi.322391
Taşlıbeyaz, E., Karaman, S., & Göktaş, Y. (2014). Öğretmenlerin uzaktan hizmet içi eğitim deneyimlerinin incelenmesi. Ege Eğitim Dergisi, 15(1), 139–160. https://doi.org/10.12984/eed.19099
Thornton-Lang, K. M. (2012). Observation as a formal assessment tool in early childhood education. University of Northern Iowa.
Toğram, B., & Maviş, İ. (2009). Aileler, öğretmenler ve dil ve konuşma terapistlerinin çocuklardaki dil ve konuşma bozukluklarına yönelik tutum ve bilgilerinin değerlendirilmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 10(1), 71–85. https://doi.org/10.1501/Ozlegt_0000000134
Uğurlu, N. I., & Kayhan, N. (2018). Sınıf öğretmenlerinin özel gereksinimli öğrencilerin eğitsel değerlendirme süreçlerine yönelik görüşlerinin incelenmesi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(29), 626-669. https://doi.org/10.14520/adyusbd.398385
Yalçın, R. (2021). Dil ve konuşma bozukluklarının değerlendirilmesi sürecinde görev alan rehberlik ve araştırma merkezi personelinin yaşadığı sorunların belirlenmesi (Yüksek lisans tezi, Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü). İstanbul.
Yell, M. L., Katsiyannis, A., Collins, J., & Losinski, M. (2017). Special education law: Policies and procedures. Pearson.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
Yurtsever, Ş. (2013). Eğitsel tanılama ve değerlendirme sürecinde görev alan Rehberlik ve Araştırma Merkezi personelinin karşılaştığı sorunların belirlenmesi (Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü). İstanbul.
Yürekli, M., & Şafak, P. (2022). Rehberlik ve araştırma merkezlerinde çalışan öğretmenlerin ağır ve çoklu yetersizliği olan bireylerin eğitsel değerlendirme ve tanılama süreçlerine ilişkin görüşleri. Milli Eğitim Özel Eğitim ve Rehberlik Dergisi, 2(3), 246-280.