Afazi ile Yaşamak: Yakınların Bilgi, Deneyim ve Terapi Beklentileri

Özlem Oğuz Pınar Akgün Nuray Didin
Özet

Amaç: Bu araştırma afazili birey yakınlarının bilgi ve farkındalık düzeylerini, afaziye ilişkin yaşam deneyimlerini ve dil ve konuşma terapisine dair beklentilerini incelemeyi amaçlamaktadır.

Yöntem: Nitel araştırma deseni ile yürütülen bu çalışmaya 28 afazili birey yakını (15 kadın, 13 erkek) dahil edilmiştir. Veriler araştırmacılar tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış açık uçlu görüşmeler yoluyla toplanmıştır. Görüşmeler sessiz bir ortamda Zoom platformu üzerinden gerçekleştirilmiş ve katılımcıların izniyle kayıt altına alınmıştır. Görüşme süreleri 8 ila 24 dakika arasında değişiklik göstermiştir. Elde edilen veriler Braun ve Clarke’ın (2006) altı aşamalı tematik analiz yaklaşımı kullanılarak değerlendirilmiştir. Analiz sürecinde veriler kodlanmış, benzer içerikler bir araya getirilerek ana temalar ve alt temalar oluşturulmuştur. Araştırmanın raporlanmasında Birleşik Nitel Araştırma Raporlama Kriterleri (ing. Consolidated Criteria for Reporting Qualitative Research, COREQ) dikkate alınmıştır.

Bulgular: Verilerin tematik analizi sonucunda üç ana tema ve 11 alt tema belirlenmiştir: Afazi Bilgi ve Farkındalık Düzeyi (afaziye ilişkin bilgi, bilgilendirilme süreci), Afazi ile Yaşamak (yakınlar, afazili bireyler, ortak yaşam, duygular, başa çıkma ve stratejiler) ve Dil ve Konuşma Terapisi (terapi sürecinde bilgilendirilme, ödevlendirilme, terapi ile gelen değişim, terapi süreci ile ilgili beklentiler ve planlar). Bulgular katılımcıların çoğunun afazi hakkında sınırlı bilgiye sahip olduğunu ve bu durumun yetersizlik hissi ile duygusal yük oluşturduğunu göstermiştir. Afazi sonrasında hem bireysel hem de ortak yaşamda önemli değişimler yaşanmış; sosyal izolasyon, artan sorumluluklar ve iletişim güçlükleri öne çıkmıştır. Dil ve konuşma terapisi, katılımcılar için sürecin kritik bir destek unsuru olarak değerlendirilmiş ve iletişim becerilerinin gelişmesi yönünde güçlü beklentiler ifade edilmiştir.

Sonuç: Afazi tanısı sonrası yaşanan değişimler aile dinamiklerini derinden etkileyerek sosyal izolasyon ve yüksek stres düzeylerine yol açmaktadır. Bu nedenle afazili bireylerin müdahale süreçlerinde disiplinler arası ekip çalışması, profesyonel destek ve aile içi dayanışma önem taşımaktadır.


Anahtar Kelimeler

afazi, aile merkezli rehabilitasyon, bakım verenler, dil ve konuşma terapisi, psikososyal etkiler


Referanslar

Adikari, A., Hernandez, N., Alahakoon, D., Rose, M. L. & Pierce, J. E. (2023). From concept to practice: a scoping review of the application of AI to aphasia diagnosis and management. Disability and Rehabilitation, 46(7), 1288-1297. https://doi.org/10.1080/09638288.2023.2199463

Avent, J., Glista, S., Wallace, S., Jackson, J., Nishioka, J., & Yip, W. (2005). Family information needs about aphasia. Aphasiology, 19(3-5), 365-375. https://doi.org/10.1080/02687030444000813

Baker, C., Worrall, L., Rose, M., Hudson, K., Ryan, B., & O’Byrne, L. (2018). A systematic review of rehabilitation interventions to prevent and treat depression in post-stroke aphasia. Disability and rehabilitation, 40(16), 1870-1892. https://doi.org/10.1080/09638288.2017.1315181

Baker, C., Worrall, L., Rose, M., & Ryan, B. (2019). ‘It was really dark’: the experiences and preferences of people with aphasia to manage mood changes and depression. Aphasiology, 34(1), 19–46. https://doi.org/10.1080/02687038.2019.1673304

Bersano, A., Burgio, F., Gattinoni, M., & Candelise, L. (2009). Aphasia burden to hospitalised acute stroke patients: need for an early rehabilitation programme. International Journal of Stroke, 4(6), 443-447. https://doi.org/10.1111/j.1747-4949.2009.00349.x

Blom Johansson, M., Carlsson, M., Östberg, P., & Sonnander, K. (2022). Self-reported changes in everyday life and health of significant others of people with aphasia: a quantitative approach. Aphasiology, 36(1), 76-94. https://doi.org/10.1080/02687038.2020.1852166

Rady, M. C., Kelly, H., Godwin, J., Enderby, P., & Campbell, P. (2016). Speech and language therapy for aphasia following stroke. Cochrane Data Base of Systematic Reviews, 6. https://doi.org/10.1002/14651858.CD000425.pub4

Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa

Brown, K., Worrall, L., Davidson, B., & Howe, T. (2011). Living successfully with aphasia: Family members share their views. Topics in Stroke Rehabilitation, 18(5), 536-548. https://doi.org/10.1310/tsr1805-536

Brown, K., Worrall, L. E., Davidson, B., & Howe, T. (2012). Living successfully with aphasia: A qualitative meta-analysis of the perspectives of individuals with aphasia, family members, and speech-language pathologists. International Journal of Speech-Language Pathology, 14(2), 141-155. https://doi.org/10.3109/17549507.2011.632026