Dil ve Konuşma Bozukluğu Olan Çocuklarda Ebeveyn Tutumları: Kesitsel Bir Çalışma

Betül Değirmen Beyza Bilir Sedanur Dere Zeynep Gündoğdu Dilber Kaçar Kütükçü
Özet

Amaç: Dil ve konuşma bozuklukları, çocukların iletişim becerilerini ve sosyal ilişkilerini olumsuz etkileyebilir. Ebeveyn tutumları, çocukların dil gelişiminde önemli bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda, ebeveyn tutumlarının belirlenmesi, tutumların çocuğun dil ve konuşma gelişimine yansıyan etkilerinin anlaşılmasında yol gösterici olabilir. Bu çalışmanın amacı, dil ve konuşma bozukluğu olan çocukların ebeveynlerinin sergilediği ebeveyn tutumlarını betimlemek ve bu tutumların bozukluk türlerine göre nasıl farklılaştığını incelemektir.

Yöntem: Araştırma, 4–6 yaş arası gelişimsel dil bozukluğu (GDB), konuşma sesi bozukluğu (KSB), otizm spektrum bozukluğu (OSB) ve akıcılık bozukluğu tanısı almış toplam 120 çocuğun ebeveynleriyle yürütülen kesitsel, anket-temelli nicel bir çalışmadır. Veriler Ebeveyn Tutum Ölçeği (ETÖ) ile öz-bildirim yoluyla toplanmıştır. SPSS-27 programı kullanılarak tek yönlü ANOVA ve post-hoc testler uygulanmıştır.

Bulgular: Demokratik tutum puanları gruplar arasında anlamlı farklılık göstermiştir (GDB: Ort.=74.30; KSB: Ort.=75.50; OSB: Ort.=70.76; Akıcılık: Ort.=75.90; F(3.116)=2.892; p = .038). Tukey HSD post-hoc analizleri, OSB grubunun KSB ve Akıcılık gruplarına kıyasla anlamlı derecede daha düşük demokratik tutum puanlarına sahip olduğunu göstermiştir. İzin verici tutum puanları da gruplara göre anlamlı biçimde farklılaşmıştır (GDB: Ort.=22.76; KSB: Ort.=21.33; OSB: Ort.=25.13; Akıcılık: Ort.=20.6; F(3.116)=3.989; p = .010) ve post-hoc sonuçları OSB grubunun KSB ve Akıcılık gruplarına göre anlamlı düzeyde daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Otoriter tutumda anlamlı bir grup farkı saptanmamıştır (F(3.116)=0.870; p = .459). Aşırı koruyucu tutumda ise istatistiksel anlamlılığa yaklaşan bir eğilim gözlenmiştir (GDB: Ort.=33,70; KSB: Ort.=31,93; OSB: Ort.=35.86; Akıcılık: Ort=32.36; F(3.116)=2.536; p = .060). Bulgular, bozukluk türünün özellikle demokratik ve izin verici ebeveyn tutumlarıyla ilişkili olduğunu; OSB grubunda demokratik tutumların daha düşük, izin verici tutumların ise daha yüksek seyrettiğini göstermektedir.

Sonuç: Bu çalışma, bozukluk türüne göre ebeveynlik tutumlarında farklılıklar olduğunu göstermektedir. Demokratik ve izin verici tutum puanları gruplar arasında anlamlı düzeyde farklılaşmış; otizm spektrum bozukluğu grubunda demokratik tutum puanları daha düşük, izin verici tutum puanları ise daha yüksek bulunmuştur. Otoriter tutumda anlamlı fark saptanmamış, aşırı koruyucu tutumda ise istatistiksel anlamlılığa yaklaşan bir eğilim gözlenmiştir.


Anahtar Kelimeler

aşırı koruyucu ebeveynlik, demokratik ebeveynlik, dil ve konuşma bozuklukları, Ebeveyn tutumları, izin verici ebeveynlik, otoriter ebeveynlik


Referanslar

Adamson, L. B., Bakeman, R., Suma, K., & Robins, D. L. (2019). An expanded view of joint attention: Skill, engagement, and language in typical development and autism. Child Development, 90(1), e1–e18. https://doi.org/10.1111/cdev.12973

Ardahan Akgül, E., Doğan, P., Karakul, A., Özdemir, V., Özgüven Öztornacı, B., & Yıldırım Sarı, H. (2023). Comparison of the parenting attitudes of the parents of the children with and without intellectual disability in preschool period. Izmir Democracy University Health Sciences Journal, 6(3), 483-496. https://doi.org/10.52538/iduhes.1228196

Bashshar, A. M. A. A. B., & Elashram, R. E. M. (2025). The Relationship Between Self-Regulation Difficulties and Adaptive Functioning in Children with Autism Spectrum Disorder (ASD). International Journal of Disability, Development and Education, 72(7) 1248-1270. https://doi.org/10.1080/1034912X.2024.2419871

Baumrind, D. (1971). Current patterns of parental authority. Developmental Psychology, 4(1, Pt. 2), 1–103. https://doi.org/10.1037/h0030372

Bodur, S., Torun, Y. T., Gül, H., Dinçer, M., Gül, A., Kara, K., Karaman, D., Durukan, İ., & Cöngöloglu, M. A. (2019). Parental attitudes in children with persistent developmental stuttering: A case-control study. Archives of Clinical Psychiatry, 46(4), 103-106. https://doi.org/10.1590/0101-60830000000204

Bruysters, N. Y. F., & Pilkington, P. D. (2023). Overprotective parenting experiences and early maladaptive schemas in adolescence and adulthood: A systematic review and meta-analysis. Clinical psychology & psychotherapy, 30(1), 10–23. https://doi.org/10.1002/cpp.2776

Burnley, A., St Clair, M., Dack, C., Thompson, H., & Wren, Y. (2024). Exploring the psychosocial experiences of individuals with developmental language disorder during childhood: A qualitative investigation. Journal of Autism and Developmental Disorders, 54(8), 3008–3027. https://doi.org/10.1007/s10803-023-05946-3

Cheng, A. W. Y., & Lai, C. Y. Y. (2023). Parental stress in families of children with special educational needs: a systematic review. Frontiers in psychiatry, 14, 1198302. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2023.1198302

Crowell, J. A., Keluskar, J., & Gorecki, A. (2019). Parenting behavior and the development of children with autism spectrum disorder. Comprehensive Psychiatry, 90, 21–29. https://doi.org/10.1016/j.comppsych.2018.11.007

Dakopolos, A. J., & Jahromi, L. B. (2019). Differences in sensory responses among children with autism spectrum disorder and typical development: Links to joint attention and social competence. Infant and Child Development, 28(6), e2117. https://doi.org/10.1002/icd.2117