Afazili Bireylerde Bilişsel Beceriler: Dil, Depresyon ve Yaşam Alışkanlıklarının Rolü

Özlem Oğuz Bülent Toğram
Özet

Amaç: Bu araştırmada afazili bireylerin bilişsel profillerini ve bu profille ilişkili faktörleri incelemek amaçlanmıştır. Bu doğrultuda afazili bireylerde bilişsel beceriler ile dil, depresyon, yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi, inme sonrası geçen süre, afazi tipi, sigara-alkollü içki kullanımı, fiziksel-sosyal aktivite ve okuma alışkanlıkları arasındaki ilişkiler araştırılmıştır.

Yöntem: Çalışmada 54 afazili birey yer almıştır. Veriler “Oxford Bilişsel Tarama Testi (OCS-TR), “Afazi Dil Değerlendirme Testi (ADD)” ve “Hamilton Depresyon Testi (HAM-D)” ile toplanmıştır. Verilerin analizi SPSS paket programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Bulgular: OCS-TR ile ADD puanları ve OCS-TR bellek alt testleri ile HAM-D puanları arasında anlamlı korelasyon elde edilmiştir. Yaş arttıkça bazı alt test puanları azalırken, yalnızca Yürütücü Task: Daire alt testinde erkekler lehine fark bulunmuştur. Eğitim düzeyi arttıkça bazı alt test puanları artmıştır. Akıcı afazili bireyler Resim Adlandırma ve Cümle Okuma testlerinde daha yüksek puan almışlardır. Alkollü içki kullanımı yalnızca Eksik Kalpler alt testinde anlamlı bir fark yaratmıştır. Sigara, fiziksel ve sosyal aktivitelerin bilişsel puanlar üzerinde anlamlı etkisi bulunmamış, kitap okuma ise Hesaplama alt testinde sık okuma yapan bireyler lehine anlamlı bir farklılık yaratmıştır.

Sonuç: Müdahale süreçlerinde dil becerileri ile bilişsel beceriler arasındaki yakın ilişki göz önünde bulundurularak terapi süreçlerinin biliş ve zihinsel sağlığı kapsayan bütünsel bir yaklaşımla planlanmasının önemli olduğu düşünülmektedir.


Anahtar Kelimeler

afazi, bilişsel beceriler, depresyon, sigara-alkollü içki kullanımı, fiziksel-sosyal aktivite, okuma alışkanlıkları


Referanslar

Aartsen, M. J., Smits, C. H., Van Tilburg, T., Knipscheer, K. C., Deeg, D. J. (2002). Activity in older adults: cause or consequence of cognitive functioning? A longitudinal study on everyday activities and cognitive performance in older adults. The Journals of Gerontology Series B: Psychological Sciences and Social Sciences, 57 (2), 153-162. https://doi.org/10.1093/geronb/57.2.P153

Adikari, A., Hernandez, N., Alahakoon, D., Rose, M. L., Pierce, J. E. (2024. From concept to practice: a scoping review of the application of AI to aphasia diagnosis and management. Disability and Rehabilitation, 46(7), 1288–1297. https://doi.org/10.1080/09638288.2023.2199463

Akdemir, A., Türkçapar, M., Örsel, S., Demirergi, N., Dag, I., Özbay, M. (2001). Reliability and validity of the Turkish version of the Hamilton Depression Rating Scale. Comprehensive Psychiatry, 42 (2), 161-165. https://doi.org/10.1053/comp.2001.19756

Alexander, M. P. (2006). Impairments of procedures for implementing complex language are due to disruption of frontal attention processes. Journal of the International Neuropsychological Society: JINS, 12 (2), 236. https://doi.org/10.1017/S1355617706060309

Alley, D., Suthers, K., Crimmins, E. (2007). Education and cognitive decline in older Americans: Results from the AHEAD sample. Research on Aging, 29 (1), 73-94. https://doi.org/10.1177/0164027506294245

Ardila, A., Rubio-Bruno, S. (2018). Aphasia from the inside: The cognitive world of the aphasic patient. Applied Neuropsychology: Adult, 25 (5), 434-440. https://doi.org/10.1080/23279095.2017.1323753

Baker, C., Worrall, L., Rose, M., Ryan, B. (2020). ‘It was really dark’: The experiences and preferences of people with aphasia to manage mood changes and depression. Aphasiology, 34 (1), 19-46. https://doi.org/10.1080/02687038.2019.1673304

Blankevoort, C. G., Scherder, E. J., Wieling, M. B., Hortobagyi, T., Brouwer, W. H., …van Heuvelen, M. J. (2013). Physical predictors of cognitive performance in healthy older adults: a cross-sectional analysis. PloS one, 8 (7), 1-9. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0070799

Bonini, M. V., & Radanovic, M. (2015). Cognitive deficits in post-stroke aphasia. Arquivos de neuro-psiquiatria, 73(10), 840–847. https://doi.org/10.1590/0004-282X20150133

Broe, G. A., Creasey, H., Jorm, A. F., Bennett, H. P., Casey, B., … Cullen, J. (1998). Health habits and risk of cognitive impairment and dementia in old age: a prospective study on the effects of exercise, smoking and alcohol consumption. Australian And New Zealand Journal of Public Health, 22 (5), 621-623. https://doi.org/10.1111/j.1467-842X.1998.tb01449.x